XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde eğitim kurumlarından; • medreseler "Şeyhülislamlık" makamına, • çağdaş okullar Maarif Nezareti'ne, • dini cemaatlerin okulları "Patrikhane, Hahambaşılık" gibi dinî kurumlara, • yabancı okullar ait oldukları devletin elçilik veya konsolosluklarına bağlı idi. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde; I. cemaatlerin teşkilatlanması, II. kültür birliğinin sağlanması, III. dinî kimliğin kazanılması olgularından hangilerinin gerçekleşmesini önlediği savunulabilir?
