Osmanlı'nın klasik dönemdeki örgütlenmesinde, Divanıhümayun'un idari bürokrasisini başında nişancının bulunduğu kalemiye sınıfı oluşturuyordu. Kalemiye sınıfının XVIII. yüzyılda etkinliğinin artması ve yürütme erkini de ele almaya başlamasında; I. Avrupa'da devletler arası diplomasinin öne çıkması, II. şer'i ve örfi hukuku çok iyi bilmeleri, III. geniş dirliklere sahip olmaları durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir?
