XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde kalemiye (bürokrasi) sınıfının önemi artmış, dolayısıyla divan teşkilatında dengeler değişmiştir. Bu duruma; I. Batı ile ilişkilerin artması, II. medreselerdeki öğrenci sayısının düşmesi, III. divanın sadrazamın sarayında toplanması gelişmelerinden hangilerinin neden olduğu söylenebilir?
